خواب و رویا

Dreams

.

خواب موضوع جالبی است. در نظر ما خواب عکس بیداری است اما این دو حالت وجوه اشتراک زیادی دارند.

خواب دیدن نشان می‌دهد که هنگام خواب نیز فکر می‌کنیم. هر چند تفکر در رویا از جهاتی با تفکر در بیداری فرق دارد.

این واقعیت که رویاهای خود را بیاد می‌آوریم نشان می‌دهد که هنگام خواب خاطره‌هایی تشکیل می‌شود. اما…

.

چرا می‌خوابیم؟ چگونه می‌خوابیم؟

چرا می‌خوابیم؟

خواب در خدمت چند هدف است: خواب به بدن جان تازه می‌بخشد، کمک می‌کند تا از فشار روانی رهایی یابیم، یادگیری و خاطرات را تثبیت می‌کنیم و ممکن است خواب، رشد مغز کودک را نیز تأمین کند.

ما به مقدار معینی خواب نیاز داریم و جالب این است که خواب مورد نیاز ما تا اندازه‌ای ناشی از وراثت است.

چگونه می‌خوابیم؟

وقتی می‌خوابیم، از هشیاری به ناهشیاری سُر می‌خوریم. برخی افراد خیلی راحت از خواب بیدار می‌شوند، در حالی که برخی دیگر را به زحمت می‌توان بیدار کرد.

پژوهشهایی از دهه ۱۹۳۰ آغاز شده (نویس، هاردی و هربارت، ۱۹۳۷) روشهای ظریفی برای اندازه‌گیری عمق خواب و همچنین تعیین زمان و نوع رویا بدست آمد (دمنت و کلانچر، ۱۹۵۷).

در این پژوهشها از ابزاری استفاده می‌شود که تغییرات الکتریکی پوست سر را که با فعالیت خودانگیخته مغز موقع خواب مرتبط است و نیز حرکات چشم را که در همین رویا روی می‌دهد، اندازه‌گیری می‌کند.

نمودارهایی که از ثبت تغییرات الکتریکی فلز یا امواج فلزی بدست می‌آید، نگاره الکتریکی مغز (الکترو آنسفالوگرام) یا ای ای جی می‌نامند.

تجزیه و تحلیل امواج فلزی نشان می‌دهد که خواب شامل پنج مرحله است. چهار مرحله اول خواب عمیق، خواب بدون حرکات سریع چشم (NREM) که این مراحل با مرحله پنجم یعنی خواب با حرکت سریع چشم (REM) تضاد دارد.

وقتی کسی دراز می‌کشد و چشمانش را می‌بندد، معمولا در موجهای مغزی او طرح منظمی شامل ۸ تا ۱۲ هرتز دیده می‌شود. این امواج را امواج آلفا می‌نامند.

در مرحله اول خواب، از نظم موجهای مغز در دامنه آنها کاسته می‌شود و خواب مرحله ۱ سبکترین مرحله خواب است که اگر ما را در این مرحله بیدار کنند ممکن است انکار کنیم که به خواب رفته‌ایم یا حتی احساس کنیم که هرگز به خواب نرفته بودیم.

پس از گذشت ۳۰ تا ۴۰ دقیقه از مرحله ۱ خواب، به سراشیب تند تن می‌دهیم و وارد مراحل ۲ و ۳ و ۴ می‌شویم. در مرحله دوم خواب، نمایان شدن دوکها (مجموعه‌های کوچک و منظمی از پاسخهایی با بسامد ۱۲ تا ۱۶ هرتز) همراه با افت و خیزهای تند و گهگاهی در سراسر دامنه ای ای جی است.

مراحل سوم و چهارم خواب از مراحل قبل نیز عمیقترند و با امواج کند (۱ تا ۲ هرتز) مشخص می‌شوند و به امواج دلتا مشهورند، که معمولا بیدار کردن شخص طی این مراحل بسیار دشوار است. اما ممکن است که تحت تاثیر محرکی شخصی، مثلا شنیدن نامی آشنا و یا گریه کودک بیدار شود، اما با صدای بلند بیدار نمی‌شود.

پس از گذشت تقریبا نیم ساعت از خواب، از خواب مرحله ۴ عمیق با یک حرکت نسبتا سریع در سراسر مراحل به عقب برمی‌گردیم تا وارد خواب رِم شویم.

در طول خواب رِم، امواج مغزی نسبتا سریعی با دامنه کوتاه تولید می‌کنیم که شبیه امواج خواب مرحله ۱ است. خواب رِم را خواب تناقضی نیز می‌گوییم. زیرا الگوهای ای ای جی مشاهده شده سطح برانگیختگی شبیه برانگیختگی حالت بیداری را نشان می‌دهد و بیدار کردن شخص در طول خواب رم دشوار است و وقتی در این مرحله فرد بیدار می‌شود، قریب به ۸۰% آنها خواب دیده‌اند ولی تنها ۲۰% آنها را بیاد می‌آورند.

.

نویسنده: معصومه برزنونی

دانشجوی کارشناسی روانشناسی عمومی


.

منابع

جوانمرد، غلامحسین. روانشناسی عمومی. ۱۳۸۹، تهران. دانشگاه پیام نور

راتوس، اسپنسر. روانشناسی عمومی. گنجی، حمزه، مترجم. ۱۳۷۵. نشر ساوالان