حافظه

Memory

حافظه بعنوان ثبت اطلاعات در ذهن، اساس و پایه یادگیری را تشکیل می‏دهد. اگر حافظه را از زندگی انسان حذف کنیم قادر به انجام هیچ کاری، حتی عمومی‏ترین رفتارهای اختیاری، مثل غذا خوردن، لباس پوشیدن، سخن گفتن و مانند آن نخواهد بود. بدون یاری حافظه، شما نمی‏توانید درباره خودتان بیندیشید؛ زیرا همین مفهوم «خود» مستلزم نوعی احساس پیوستگی است که تنها حافظه می‏تواند برای شما فراهم کند. از «حافظه» تعاریف گوناگونی به عمل آمده است؛ از جمله: حافظه به‏خاطرسپاری رویدادها و اطلاعات و همچنین یادآوری آنهاست. حافظه کنشی است که تجارب گذشته را در بر می‏گیرد. حافظه رویدادهای حال را نگهداری می‏کند و خاطرات گذشته را به یاد می‏آورد.

.

انواع انبار حافظه

الف: انبار حسی

انبار حسی محل انباشت اولیه اطلاعات است که نهایتا وارد انبارهای کوتاه‌-‌مدت و دراز‌-‌مدت می‌شود. محرکهای فیزیکی خارجی مثل: حرارت، نور، صوت، و مانند آن بوسیله اندامهای حس بینایی، شنوایی، و مانند آن دریافت می‏شوند و قریب یک تا سه ثانیه یعنی در مدت زمان کمی در انباره حسی ذخیره می‏شوند. البته در زندگی روزانه، به بسیاری از مسائل توجه نداریم. از اینرو، آن را به حافظه نمی‏سپاریم. انباره حسی نخستین مرحله خبرپردازی بوده و مهمترین دلیل فراموشی اطلاعات از انباره حسی بی‏توجهی به آن است.

ب: انبار کوتاه مدت

اغلب ما دسترسی درون‌نگرانه‌ای به انباره‌های حافظه حسی خود نداریم یا دسترسی ما بدان ناچیز است. با وجود این، همه ما به انبار حافظه کوتاه مدت خویش دسترسی داریم. این انبار حافظه ما را برای چند ثانیه و بعضا تا یکی دو دقیقه نگهداری می‌کند. اطلاعات در این نوع حافظه بصورت رمز درمی‏آیند. آنها رمزهای صوتی، دیداری یا معنایی هستند؛ بدین معنا که رمز صوتی یا شنیداری به صدا و رمز دیداری به تصویر ذهنی و رمز معنایی به معنای حرکات وابسته هستند. البته رمز شنیداری به معنای اینکه مطالب تکرار و مرور ذهنی شوند نسبت به رمزهای دیگر غالب‏تر است. اگر بخواهیم از فراموشی در حافظه کوتاه مدت جلوگیری کنیم باید اطلاعات را مرتب تکرار کنیم؛ زیرا گنجایش حافظه کوتاه مدت محدود است و همین امر علت فراموشی است؛ زیرا اطلاعات جدید جای مطالب قبلی را می‏گیرند.

ج: انبار دراز  مدت

ما در طول فعالیتهای خویش دائما از حافظه کوتاه مدت استفاده می‌کنیم. به هر حال اغلب اوقات وقتی درباره حافظه صحبت می‌کنیم معمولا از حافظه دراز مدت حرف می‌زنیم. ما در این انبار محفوظاتی را نگهداری می‌کنیم که نه تنها برای یک دوره طولانی بلکه برای همیشه با ما باقی خواهند بود. مطالبی که به حافظه کوتاه مدت انتقال داده می‏شوند اگر تکرار شوند به حافظه بلند مدت انتقال می‏یابند، وگرنه در مدت زمان کمی فراموش می‏شوند. البته تکرار صرف مدنظر نیست، بلکه منظور از تکرار نوعی ارتباط مطالب جدید با مطالب از قبل آموخته شده است. بنابراین، رمزگردانی در حافظه بلندمدت بصورت رمز معنایی است. برای حافظه بلندمدت، هیچ محدودیتی وجود ندارد و هیچ‏گاه حافظه بلندمدت پر نمی‏شود، تا مثل حافظه کوتاه‌مدت نیاز به آن باشد که برای ورود مطالب جدید لازمه‏اش این باشد که مطالب قبلی حذف گردند. دانشمندان معتقدند: چیزی به نام «فراموشی» در حافظه بلند مدت وجود ندارد، بلکه باید علل به یاد نیامدن را جستجو کنیم. لفتوس در رابطه با اهمیت حافظه بلند مدت می‏گوید: ما همه آگاهیم که انسانها می‏توانند مقادیر هنگفتی اطلاعات، کلمات، نامها، صورتها و مکانها را بطور دائم یا نیمه‌دائم در انبار درازمدت خود ذخیره کنند. بدون انبار درازمدت، چیزی وجود نخواهد داشت؛ نه کتاب، نه تلویزیون، نه یادگیری و نه ارتباط؛ زیرا توانایی یادآوری گذشته است که به ما امکان می‏دهد تا به شکلی پویا با محیط خود کنش متقابل داشته باشیم.

.

اطلاعات در حافظه دراز مدت برای ذخیره‏سازی به سه صورت رمزگردانی می‏شوند:

حافظه معنایی

در این قسمت، معانی ذخیره می‏گردند. برای نمونه، هنگامی که در یک کتاب جمله‏ای را می‏خوانیم معنای آن را حفظ می‏کنیم، نه کلمات یا ویژگیهای دستوری را که در آن جمله بکار رفته‏اند.

حافظه رویدادی

 این نوع حافظه مربوط به خاطرات فرد از تجارب شخصی خود است که شامل رخدادها و اتفاقاتی می‏شود که در زندگی فرد رخ داده و به زمان و مکان خاصی وابسته‏اند.

حافظه روندی

این نوع حافظه، که روند انجام کاری را شامل می‏شود، مربوط به فعالیتهای فیزیکی و جسمانی است که به صورت «محرک‌-پاسخ» ذخیره می‏شوند. هر قدر عمل بیشتر تکرار گردد فعالیت خودکار بودن افزایش می‏یابد. برای نمونه، اگر برای مدتی طولانی کسی دوچرخه‌سواری نکرده باشد، به محض اینکه شروع به این کار می‏کند، محرکها پاسخها را فرامی‏خوانند. وقتی دوچرخه به سمت چپ خم می‏شود او بطور خودکار، وزن خود را به سمت راست می‏دهد تا تعادل خود را حفظ کند. از اینرو، حافظه روندی، به دانستن چگونه انجام دادن یک عمل گفته می‏شود.

.

مراحل حافظه

حافظه دارای سه مرحله رمزگردانی، اندوزش، و بازیابی است؛ بدین معنا که:

در مرحله اول، مطالب بصورت رمز مورد قبول به حافظه سپرده می‏شوند.

در مرحله دوم، مطالب در حافظه ذخیره و نگهداری می‏شود.

در مرحله سوم، هنگام نیاز، مطالب از مخزن حافظه فراخوانده می‏شود.

.

نویسنده: شیدا سادات دریاباری

دانشجوی کارشناسی روانشناسی


.

منابع

استنبرگ، رابرت. روانشناسی شناختی، ویراست چهارم. خرازی، سیدکمال. حجازی، الهه، مترجمین.۱۳۹۴، تهران. چاپ یاران

هرگنهان، بی. آر. مقدمه‏اى بر نظریه‏هاى یادگیرى، چاپ چهارم. سیف، علی‌اکبر، مترجم. ۱۳۷۷، تهران. نشر دوران