رشد گفتار

رشد گفتار

درباره مراحل رشد گفتار چه می‌دانیم

یکی از هیجان‌انگیزترین و زیباترین لحظات زندگی هر کسی، زمانی است که فرزندش اولین کلمات را به زبان می‌آورد. بتدریج که اولین کلمات او، تبدیل به جمله و بعدا تبدیل به سخنوری می‌شود، گوئی معجزه‌ای در وجود این وجود دوست داشتنی رخ می‌دهد: معجزه رشد زبان.

یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر ظهور این معجزه، والدین آگاه و دلسوز هستند. در حقیقت ما بعنوان والد، اولین آموزگار فرزندانمان هستیم. یعنی همان وقتی را که صرف می‌کنید تا به فرزندتان گوش کنید، با او صحبت کنید، برایش قصه یا آواز بخوانید، و یا با او بازی کنید ……..، مهارتهای گفتاری و زبانی مهمی را به فرزندتان یاد می‌دهید که تا پایان عمرش، برای او خواهد ماند.

در این نوشتار، مراحل مهارتهای گفتاری و زبانی را که معمولا توقع داریم کودکان در سنین مختلف بیاموزند بطور خلاصه آمده است. امید است تا حدی مسیر رشد گفتار را برای شما آشناتر کند.

 

SpeechSoundD12تولد تا ۶ ماهگی

  • به شیوه‌های مختلف گریه می‌کند تا بگوید: « من درد دارم، من خیس شدم، من گرسنه‌ام، من تنها موندم. »
  • صداهای مختلفی تولید می‌کند تا ناراحتی یا خوشحالی خودش را نشان دهد.
  • غان و غون می‌کند.
  • صداهای آشنا را تشخیص می‌دهد و دنبال می‌کند.

 

۶ تا ۱۲ ماهگی

  • دستش را به معنی بای- بای کردن تکان می‌دهد.
  • اگر اسمش را صدا کنید پاسخ می‌دهد.
  • نام بعضی وسایل آشنا را می‌فهمد.
  • نسبت به کتابهای تصویری علاقه نشان می‌دهد.
  • به مکالمه کردن دیگران توجه می‌کند.
  • احتمال دارد اولین کلمه‌اش را بگوید.
  • اگر با او صحبت کنید طوری غان و غون می‌کند که انگار با شما حرف می‌زند.
  • ممکن است کلمات «دَ دَ» و «ما ما» را بگوید.

 

۱۲ تا ۱۸ ماهگی

  • افراد خانواده و اشیاء آشنا را می‌شناسد.
  • با دست بعضی اندامهای بدنش مثل بینی و گوشها را نشان می‌دهد.
  • دستورات ساده و یک قسمتی را انجام می‌دهد.
  • دو یا چند کلمه را می‌گوید.
  • صداهای آشنایی مثل ماشین، هواپیما، پرنده‌ها، را تقلید می‌کند.
  • بعضی کلمات را تکرار می‌کند.
  • به کسی که حرف می‌زند نگاه می‌کند.
  • اگر یادآوری کنید، سلام و بای – بای می‌کند.
  • چیزهایی مثل «اوه – اوه» را بیان می‌کند.
  • با اشاره کردن، یا با گفتن یک کلمه، چیزی را می‌خواهد.
  • می‌تواند چیزی را در کتاب تصویری بشناسد.

 

۱۸ ماهگی تا ۲ سالگی

  • حدود ۵۰ کلمه به زبان می‌آورد درحالیکه کلمات بسیار بیشتری را می‌تواند بفهمد.
  • وقتی دو نفر با هم حرف می‌زنند، یک کلمه از لابلای گفته‌های آنها را تکرار می‌کند.
  • با خودش حرف می‌زند و با تته پته کردن، روده درازی می‌کند ولی طوری است که دیگران معنی حرفهایش را می‌فهمند.
  • اسم اسباب بازیها و اشیاء آشنا را می‌گوید.
  • جمله‌های ۲ یا ۳ کلمه‌ای می‌گوید مثل: «بابا بای- بای؛ یا همش ریخت».
  • شعر و آوازهای ساده را زمزمه می‌کند یا سعی می‌کند بخواند.
  • به سری‌های ساده و آهنگین کوتاه (مثل شمارش ریتمیک از ۱ تا ۵) یا بازیهای انگشتی گوش می‌کند.
  • اگر از او بپرسید، چشم و گوش و بینی را نشان می‌دهد.
  • با اشاره ساده‌تری، سلام، بای- بای، لطفا، و مرسی را می‌گوید.

 

۲ تا ۳ سالگی

  • اگر چیزهایی را اسم ببرید تا ۱۰ تصویر را در کتاب می‌تواند تشخیص دهد.
  • عبارتها و جمله‌های ساده را استفاده می‌کند.
  • وقتی به اسم صدایش کنید پاسخ می‌دهد.
  • دستورات ساده را اجرا می‌کند.
  • به لحاظ دستور زبانی، کلمه‌های جمع یا زمان گذشته را بیان می‌کند.
  • از داستانها، شعرها، و آوازهای ساده لذت می‌برد.
  • جمله‌های ۲ تا ۳ کلمه‌ای را استفاده می‌کند.
  • از نگاه کردن به کتاب لذت می‌برد.
  • وقتی شخصی حرف می‌زند کلمات او را تکرار می‌کند.
  • خزانه واژگان کودک تا ۵۰۰ کلمه می‌رسد.

 

۳ تا ۴ سالگی

  • وقتی حرف می‌زند ۷۵ تا ۸۰ درصد حرفهایش، قابل فهم است.
  • اسم و فامیل خودش را می‌گوید.
  • کلمات و حروف مربوط به مکان را می‌فهمد مثل «روی، زیر، بالای، تویِ».
  • معنی الان، زودی، و بعداً را می‌فهمد.
  • با کلمه‌های کی، چی، کجا، و چرا، سؤال می‌پرسد.
  • با جمله‌های کامل ۳ تا ۵ کلمه‌ای حرف می‌زند مثل «نی‌نی داره شیر می‌خوره» یا «یه سگ گنده تو کوچه‌اس».
  • گاهی کلمات را تکه تکه، می‌گوید (که معمولا جزء علائم لکنت نیست).
  • از اینکه کلمات و صداها را بارها و بارها، تکرار کند لذت می‌برد.
  • داستانهای کوتاه و کتابهای کوچک را با توجه گوش می‌کند.
  • دوست دارد داستانهای آشنا را گوش کند بدون اینکه حتی یک کلمه آن، تغییر کند.
  • از گوش دادن به داستانها و تکرار کردن اشعار ساده لذت می‌برد.
  • از تعریف کردن داستانهای ساده از روی تصاویر یا کتابها، لذت می‌برد.
  • دوست دارد آواز بخواند و می‌تواند ریتم و آهنگ ساده‌ای را در آوازش حفظ کند.
  • صداهای معمول روزمره را می‌شناسد.
  • رنگهای معمول مثل قرمز، آبی، زرد، سبز را می‌شناسد.

 

۴ تا ۵ سالگی

  • اگر به او یا دهید بعضی حروف را می‌شناسد و شاید بتواند اسم خودش را بنویسد.
  • کلمات آشنا یا علائم آشنا را در کتابهای ساده می‌شناسد مثل علامت ایست، یا تابلوی غذاخوری‌ها.
  • با جملات پیچیده صحبت می‌کند مثل «من کیک را گذاشتم روی میز ولی نی‌نی اون را خورد».
  • زبان خودش را با سطح درک شنونده تطبیق می‌دهد مثلا به خواهر یا برادر کوچکترش می‌گوید «بابا رفت، بای‌بای» ولی به مادرش می‌گوید «بابا رفته مغازه میوه‌فروشی».
  • اگر اسم، آدرس، یا شماره تلفن به او یاد بدهید می‌تواند یاد بگیرد.
  • سؤالات با مفهوم کی، چی، چرا، کجا، و چی می‌شه اگه ………، می‌پرسد و پاسخ می‌دهد.
  • ۶ تا ۸ رنگ و ۳ شکل را اسم می‌برد.
  • دو دستور نامرتبط را می‌تواند اجرا کند مثل «شیرت را بذار روی میز و کاپشنت را بپوش».
  • دوست دارد حرف بزند و گفتگوهای طولانی را ادامه دهد.
  • دوست دارد با کلمات «ممنوعه»، دیگران را غافلگیر کند.
  • علاقه زیادی دارد تا جوکهایی بگوید که شاید برای بزرگسالان، بی‌معنی باشد.

.

منابع:

Hoff, Erika. Language development, 4th ed. Wordsworth, Cengage Learning, 2009

جلیله‌وند، ناهید. رشد گفتار و زبان در کودکان فارسی زبان. ۱۳۹۱، تهران. نشر دانژه

برک، لورا. روانشناسی رشد. سیدمحمدی، یحیی، مترجم. ۱۳۸۷، تهران. ارسباران

.